Als je blind of slechtziend bent, merk je soms dat mensen al iets over je denken voordat je iets hebt gezegd of gedaan. Ze willen je meteen helpen, zijn verbaasd dat je een smartphone gebruikt of vinden het bijzonder dat je zelfstandig reist.
Dat heeft te maken met beeldvorming over blinden en slechtzienden. Het beeld dat mensen van ons hebben, bepaalt mede wat ze verwachten. En uit die verwachtingen kunnen vooroordelen ontstaan.
Hoe ontstaan vooroordelen?
Veel mensen kennen niemand die blind of slechtziend is van dichtbij. Films, televisie, nieuws en sociale media krijgen daardoor relatief veel invloed op het beeld dat zij van ons vormen.
Daar zie je vaak twee uitersten. De blinde persoon die afhankelijk is van hulp, of juist de held die ‘ondanks zijn beperking’ iets bijzonders presteert.
De werkelijkheid is meestal gewoner.
We werken, koken, reizen, sporten, gebruiken smartphones, vragen soms hulp en zoeken oplossingen als iets niet lukt. Blind of slechtziend zijn is één onderdeel van ons leven.
Wat merk je van verkeerde beeldvorming?
Vooroordelen kunnen vriendelijk verpakt zijn.
“Wat knap dat jij zelf koffie kunt zetten.”
Of iemand pakt je zonder te vragen bij je arm. Een ander praat tegen degene die naast je staat in plaats van tegen jou.
Vaak is het goed bedoeld. Toch zit er een aanname achter over wat je wel of niet kunt.
Soms zijn de gevolgen groter. Een werkgever, opleiding of organisatie kan vooraf al twijfelen aan wat je kunt. Recent Nederlands onderzoek onder werkgevers laat bijvoorbeeld zien dat twijfels over de inzetbaarheid van mensen met een beperking nog steeds een rol spelen.
Dan heeft beeldvorming invloed op de kansen die je krijgt.
Slechtziendheid past niet in één beeld
Vooral slechtziendheid leidt gemakkelijk tot misverstanden.
Je kunt iemand aankijken zonder het gezicht goed te herkennen. Je kunt binnen zonder stok lopen en buiten wel een stok gebruiken. Je kunt tekst van dichtbij lezen, maar een verkeersbord niet zien.
Wat iemand ziet, verschilt per persoon en kan ook afhangen van licht, afstand en omgeving.
Daarom bestaat er niet één manier waarop iemand die blind of slechtziend is zich gedraagt of een hulpmiddel gebruikt.
Hulp aanbieden of hulp overnemen?
Hulp kan prettig zijn en soms gewoon nodig.
Het verschil zit vooral in wie bepaalt welke hulp nodig is. Vraag je eerst of iemand geholpen wil worden, dan kan die persoon zelf aangeven wat prettig is.
Pak je iemand zomaar vast of neem je iets over zonder te vragen, dan vul je al in wat die ander niet zou kunnen.
Ook dat kan voortkomen uit beeldvorming.
Waarom gewone zichtbaarheid helpt
Mensen met een beperking zijn nog lang niet vanzelfsprekend zichtbaar in de media. In het onderzochte televisieaanbod van de Vlaamse VRT had in 2025 slechts 1,3 procent van de mensen een zichtbare of uit de context herkenbare handicap. Dit cijfer gaat over alle handicaps, niet specifiek over blindheid en slechtziendheid.
Betere beeldvorming ontstaat bovendien niet alleen door bijzondere verhalen over een beperking.
Het helpt juist als we vaker zichtbaar zijn zonder dat onze beperking steeds het onderwerp is. Een blinde vrouw kan worden geïnterviewd omdat ze ondernemer is. Een slechtziende man omdat hij sporttrainer is.
Niet één bijzonder verhaal verandert het beeld. Het helpt vooral als mensen steeds opnieuw zien dat blind en slechtziend zijn gewoon onderdeel kan zijn van iemands leven.
Wat kun je zelf doen?
We kunnen niet bepalen wat anderen denken, maar we kunnen het beeld wel beïnvloeden.
Vertel hoe iets voor jou werkt. Geef aan welke hulp je wel of niet wilt. En werk je mee aan een interview of campagne, laat dan niet alleen je beperking zien, maar ook wie je bent en wat je doet.
Je hoeft niet iedere verkeerde aanname te corrigeren. Kies zelf wanneer je daar energie aan wilt besteden.
Blind of slechtziend zijn kan lastig zijn en soms hebben we hulp nodig.
Maar hulp nodig hebben is iets anders dan hulpeloos zijn.
Niet hulpeloos. Niet voortdurend heldhaftig.
Gewoon mensen die hun leven op hun eigen manier vormgeven
Kom je een vooroordeel tegen? Bepaal zelf of je er iets mee wilt doen. Soms kun je met één korte uitleg een verkeerd beeld bijstellen. Soms laat je het gewoon voorbijgaan.
Laat een ander niet vooraf bepalen wat jij wel of niet kunt.
