“Maar je ziet toch nog iets?”
Veel slechtziende mensen herkennen die vraag. Vaak ontstaat het misverstand doordat mensen denken: je ziet, of je ziet niets.
Bij slechtziendheid ligt dat meestal anders.
Je kunt thuis zelfstandig je weg vinden en op een onbekende plek een witte stok gebruiken. Je kunt met vergroting iets op je smartphone lezen en toch een gezicht niet herkennen.
Dat is niet tegenstrijdig.
Wat iemand nog ziet en hoeveel dat zicht helpt, verschilt per persoon en per situatie. Licht, contrast, afstand, vermoeidheid en de omgeving kunnen allemaal invloed hebben.
Waarom zie je het ene wel en het andere niet?
Slechtziendheid is niet altijd gemakkelijk uit te leggen.
Slechtziendheid betekent niet dat alles alleen wat waziger is.
De één ziet vooral vormen en beweging. Een ander ziet dichtbij nog details, maar verder weg minder. Weer iemand anders mist delen van het gezichtsveld.
Ook omstandigheden maken verschil.
Fel licht kan helpen, maar ook hinderlijk zijn. Goed contrast kan iets beter zichtbaar maken. In het donker kan oriënteren moeilijker worden.
Daarom kun je een groot voorwerp wel zien, maar een gezicht niet herkennen. Of een smartphone met vergroting lezen, terwijl een papieren menukaart niet lukt.
Wat is restzicht?
Met restzicht wordt bedoeld wat iemand die slechtziend of blind is nog kan waarnemen.
Dat kan licht, kleur, beweging, vormen of details zijn. Hoe bruikbaar dat restzicht is, verschilt sterk.
Je kunt bijvoorbeeld zien dat er iemand staat, zonder te herkennen wie het is.
Het gaat dus niet alleen om hoeveel iemand ziet, maar ook om wat iemand met dat zicht kan in een bepaalde situatie.
Waarom is een bekende omgeving vaak makkelijker?
In een bekende omgeving kun je gebruikmaken van wat je al weet.
Thuis ken je de indeling. Op een vaste route weet je waar herkenningspunten liggen.
Op een onbekende plek moet je veel meer informatie verzamelen en verwerken. Dat kan meer concentratie en energie kosten.
Daarom kan iemand op een bekende route zonder hulpmiddel lopen en op een onbekende plek wel een witte stok gebruiken.
Dat betekent niet dat het zicht ineens slechter is geworden. De situatie vraagt om een andere manier van oriënteren.
Waarom gebruikt iemand soms wel en soms geen witte stok?
Een witte stok betekent niet automatisch dat iemand volledig blind is.
Ook slechtziende mensen kunnen een witte stok gebruiken. Bijvoorbeeld om obstakels op te merken, zich zekerder te verplaatsen of anderen duidelijk te maken dat zij niet alles zien.
Sommige mensen gebruiken hun stok vooral op onbekende plekken, in drukte of in het donker.
Hoe en wanneer iemand een witte stok gebruikt, is persoonlijk.
Waarom kan iemand een smartphone lezen maar geen gezicht herkennen?
Een smartphone kun je dichtbij houden, vergroten of laten voorlezen.
Bij een gezicht op afstand kan dat niet zomaar.
Daarom kan iemand een smartphone zelfstandig gebruiken, maar niet zien wie er verderop staat. Ook een busnummer of verkeersbord op afstand kan moeilijker te lezen zijn.
Dat iemand het ene ziet, betekent dus niet dat iets anders ook lukt.
Waarom kijkt iemand je aan zonder je te herkennen?
Iemand die blind of slechtziend is, kan horen waar je stem vandaan komt en het hoofd in jouw richting draaien.
Dat kan eruitzien als oogcontact.
Maar in jouw richting kijken betekent niet automatisch dat iemand je gezicht ziet of herkent.
Aan oogcontact kun je daarom niet aflezen hoeveel iemand daadwerkelijk ziet.
Waarom ontstaan er zo makkelijk misverstanden?
Slechtziendheid is niet altijd zichtbaar.
Iemand kan zelfstandig lopen, een smartphone gebruiken of jouw kant op kijken. Daardoor kan het lijken alsof diegene behoorlijk goed ziet.
Totdat dezelfde persoon een busnummer niet kan lezen, iemand niet herkent of ineens een witte stok gebruikt.
Een smartphone kun je vergroten. Een busnummer op afstand niet altijd.
Een bekende route kun je goed kennen. Op een onbekende plek moet je opnieuw je weg vinden.
Je kunt zien dat er iemand staat, zonder te weten wie het is.
Slechtziendheid is geen kwestie van wel of niet zien
Slechtziend zijn betekent niet dat je in iedere situatie hetzelfde ziet of dezelfde dingen kunt.
Daarom kun je iets het ene moment wel zien en iets anders niet. Je kunt zonder witte stok lopen en hem later toch gebruiken. En je kunt iemand aankijken zonder het gezicht te herkennen.
Wie alleen denkt in “zien” of “niets zien”, mist een belangrijk deel van de werkelijkheid.
Op de vraag “Maar je ziet toch nog iets?” is het antwoord vaak: ja.
Maar wát je ziet, wanneer je het ziet en hoeveel je eraan hebt, is een heel ander verhaal.
Herken je dit? Deel het artikel met iemand aan wie je weleens hebt moeten uitleggen waarom je het ene wel ziet en het andere niet.