Als je blind of slechtziend bent, kun je te maken krijgen met vooroordelen, pijnlijke opmerkingen en hulp waar je niet om hebt gevraagd. Sommige mensen denken dat blinden en slechtzienden volledig hulpeloos zijn en niets zelfstandig kunnen.
Voorbeelden van vragen die je kunt krijgen:
“Maar je kijkt me gewoon aan.”
“Hoe kun je dan een telefoon gebruiken?”
“Je ziet toch nog iets? Waarom heb je dan een witte stok?”
De beste reactie hangt af van de situatie en van je energie. Soms leg je iets uit, soms stel je een grens en soms reageer je helemaal niet. Je hoeft jezelf niet steeds te verdedigen of anderen voortdurend les te geven.
Welke vooroordelen over blindheid en slechtziendheid komen vaak voor?
Veel mensen denken dat blind zijn altijd betekent dat je helemaal niets ziet. In werkelijkheid zijn er grote verschillen. Misschien zie je nog licht, kleuren of grote vormen, maar herken je geen gezichten of informatieborden.
Daardoor geloven mensen soms niet dat je slechtziend bent. Je kunt misschien je telefoon gebruiken met vergroting of spraak, oogcontact lijken te maken of zelfstandig ergens naartoe lopen. Dat zegt niets over wat je in een andere situatie kunt zien.
Licht, contrast, drukte en vermoeidheid kunnen bovendien veel verschil maken. Lees hier waarom slechtziendheid soms voor andere mensen verwarrend is.
Een ander bekend vooroordeel is dat blinde en slechtziende mensen weinig zelfstandig kunnen. Iemand neemt dan zonder te vragen een taak over of reageert verbaasd wanneer je werkt, kookt, reist of sport.
Het kan ook gebeuren dat iemand tegen je begeleider praat in plaats van tegen jou. Soms wordt langzaam of kinderlijk tegen je gesproken, alsof niet kunnen zien ook betekent dat je iets niet begrijpt.
Zintuigen
Ook het idee van de superzintuigen blijft bestaan. Blinde mensen zouden automatisch een uitzonderlijk gehoor of een veel betere tastzin krijgen. Vaak leer je vooral bewuster luisteren en meer informatie uit geluid en aanraking halen. Dat vraagt ervaring en oefening. Het zijn geen superkrachten.
Verder leest niet iedere blinde braille en gebruikt niet iedereen een geleidehond of witte stok. Welke hulpmiddelen iemand gebruikt, hangt af van de persoon en de situatie.
Waarom kunnen opmerkingen zo hard aankomen?
Voor de ander is het misschien een losse opmerking. Voor jou kan het de zoveelste keer zijn dat iemand twijfelt aan wat je ziet of aan wat je zelf kunt.
Vooral opmerkingen als “Je ziet er helemaal niet blind uit” of “Wat knap dat je zelf koffie kan zetten” kunnen ongemakkelijk zijn. Je hoeft niet te bewijzen dat je slechtziend bent omdat je een voorwerp hebt gevonden of een smartphone gebruikt.
Ook overdreven bewondering kan vermoeiend worden. Een gewone dagelijkse handeling hoeft niet automatisch bijzonder te zijn omdat je blind of slechtziend bent.
Hoe kun je reageren op vooroordelen?
Wanneer iemand oprecht iets wil begrijpen, kan een korte uitleg genoeg zijn. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Wat ik zie, verschilt per situatie.” Of: “Ik gebruik spraak op mijn telefoon. Daarvoor hoef ik het scherm niet te kunnen lezen.”
Denkt iemand dat je iets niet zelf kunt, dan kun je zeggen: “Vraag gerust of ik hulp nodig heb, maar neem het niet automatisch over.”
Je kunt ook een vraag terugstellen: “Waarom denk je dat ik dit niet zelf kan?” Daarmee maak je het vooroordeel zichtbaar zonder een lange uitleg te geven.
Praat iemand tegen je begeleider, dan kun je aangeven: “Je kunt de vraag ook rechtstreeks aan mij stellen.”
Hoe stel je een grens bij ongewenste hulp?
Hulp is pas behulpzaam wanneer die aansluit bij wat jij nodig hebt. Toch pakken mensen soms zonder te vragen je arm, trekken ze je mee of nemen ze iets uit je handen.
Je kunt dan zeggen: “Vraag eerst even of ik hulp nodig heb.” Of duidelijker: “Raak me niet zomaar aan.”
Wil je wel begeleiding, dan kun je uitleggen wat werkt: “Je kunt je arm aanbieden. Dan loop ik met je mee.”
Lees hier hoe je je grenzen stelt.
Je hoeft niet altijd een vriendelijke reactie te geven
Humor kan een ongemakkelijke situatie soms luchtiger maken. Maar alleen wanneer dat voor jou prettig voelt. Je hoeft een pijnlijke opmerking niet weg te lachen om het voor de ander gemakkelijker te maken.
Soms geef je uitleg. Soms stel je kort een grens. En soms besluit je niet te reageren, omdat je je energie ergens anders voor nodig hebt.
Omgaan met vooroordelen als je blind of slechtziend bent betekent niet dat je altijd rustig, vriendelijk of geduldig moet blijven. Het betekent vooral dat je zelf bepaalt wanneer je iets uitlegt, wanneer je nee zegt en wanneer je het gesprek beëindigt.
Laat je niet beperken door vooroordelen van anderen
Uiteindelijk bepaal jij hoe je je leven leidt. Laat onjuiste aannames van anderen je niet tegenhouden om te doen wat je wilt. Door open te communiceren, je grenzen aan te geven en anderen op een vriendelijke manier bewust te maken, draag je bij aan een beter en reëler beeld over blinden en slechtzienden.
Jij hebt de regie over jouw leven – en dat mag de wereld weten!
