Waarom kun je je eenzaam voelen door blindheid of slechtziendheid?
Blind of slechtziend zijn verandert niet alleen hoe je kijkt. Het verandert ook hoe je contact maakt met andere mensen.
Misschien herken je het. Je komt ergens binnen en weet niet wie er zijn. Je ziet niet wie naar je lacht, wie even zwaait of wie oogcontact zoekt. Iemand zegt in de verte gedag, maar je weet niet of het tegen jou is. In een groep hoor je stemmen door elkaar en mis je wanneer iemand jou aankijkt of iets van je verwacht.
Dat kan ongemakkelijk voelen. Niet omdat je geen contact wilt, maar omdat contact meer moeite kost dan vroeger.
Veel blinden en slechtzienden merken dat hun sociale leven verandert. Soms ga je minder vaak ergens naartoe, omdat reizen vermoeiend is. Soms sla je een verjaardag, bijeenkomst of uitstapje over, omdat het te druk is, omdat vervoer lastig is of omdat je geen begeleiding kunt regelen. En soms blijf je thuis omdat thuisblijven veiliger of eenvoudiger voelt dan opnieuw moeten uitleggen wat je wel en niet ziet.
Eenzaamheid door een visuele beperking betekent niet altijd dat je niemand om je heen hebt. Je kunt familie hebben, vrienden kennen, een partner hebben en toch het gevoel hebben dat je er niet echt bij bent.
Waarom eenzaamheid vaker kan ontstaan
Als je blind of slechtziend bent, vraagt contact vaak meer voorbereiding. Je moet weten hoe je ergens komt. Je moet nadenken over vervoer, verlichting, drukte, geluid, begeleiding en veiligheid. Spontaan ergens binnenlopen is niet altijd vanzelfsprekend.
Ook verandert je rol in sociale situaties. Misschien was je vroeger degene die makkelijk op mensen afstapte. Nu moet je vaker wachten tot iemand jou aanspreekt. Misschien herkende je mensen vroeger meteen aan hun gezicht. Nu moet je raden wie er voor je staat, of vragen wie iemand is. Dat kan kwetsbaar voelen.
Voor slechtziende mensen speelt daar nog iets bij. Aan de buitenkant is niet altijd te zien dat je slecht ziet. Daardoor verwachten anderen soms dat je gezichten herkent, de juiste persoon aankijkt of een handgebaar opmerkt. Als dat niet lukt, kan iemand denken dat je afstandelijk bent. Terwijl jij gewoon niet zag wat er gebeurde.
Bij blinde mensen kan het juist gebeuren dat anderen vooral met de begeleider praten. Of dat mensen voorzichtig worden, minder grapjes maken of niet goed weten hoe ze contact moeten leggen. Dan ben je wel aanwezig, maar voel je je toch buitengesloten.
Dat maakt eenzaamheid zo ingewikkeld. Het zit niet alleen in het aantal mensen om je heen. Het zit ook in de kwaliteit van het contact. Voel je je gezien? Word je rechtstreeks aangesproken? Kun je jezelf zijn? Hoef je niet steeds uit te leggen waarom iets lastig is?
Herkenbare situaties in sociale contacten
Eenzaamheid door blindheid of slechtziendheid kan op heel gewone momenten naar boven komen. Op een verjaardag bijvoorbeeld. Iedereen praat door elkaar. Je hoort gelach, glazen, muziek en stemmen. Je wilt meedoen, maar je weet niet waar je moet inhaken. Iemand zegt iets grappigs met een gezichtsuitdrukking erbij, maar jij mist de helft. Na een tijdje luister je vooral. Je bent erbij, maar toch niet helemaal.
Of op straat. Vroeger groette je mensen die je kende. Nu zie je ze niet meer, of te laat. Misschien hoor je later dat iemand jou tegenkwam en dacht dat je hem negeerde. Dat doet pijn, ook al weet je dat het niet jouw bedoeling was.
Ook vriendschappen kunnen veranderen. Sommige mensen blijven dichtbij. Anderen haken langzaam af. Niet altijd uit onwil. Soms weten ze niet goed wat ze moeten zeggen. Soms vinden ze het ongemakkelijk. Soms begrijpen ze niet hoeveel energie blind of slechtziend zijn kost.
Ook vrije tijd kan veranderen. Een uitstapje, sportactiviteit, theaterbezoek of etentje vraagt vaak meer voorbereiding dan vroeger. Is de locatie bereikbaar? Is het er donker? Is het druk? Kan iemand je begeleiden? Kun je veilig naar huis? Als dit te vaak onzeker is, wordt thuisblijven soms de makkelijkste keuze. Op den duur kan je wereld daardoor kleiner worden.
En dan is er nog de eenzaamheid die je kunt voelen in gesprekken met mensen die het goed bedoelen. Ze zeggen dat je sterk bent. Dat je positief moet blijven. Dat je gelukkig nog veel kunt. Dat kan waar zijn, maar soms wil je gewoon kunnen zeggen dat je je alleen voelt. Zonder dat iemand het meteen wil oplossen.
Alleen voelen is niet hetzelfde als alleen zijn
Je kunt alleen wonen en je niet eenzaam voelen. Je kunt samenleven met anderen en je toch alleen voelen.
Eenzaamheid ontstaat vaak wanneer er verschil zit tussen wat je nodig hebt en wat je krijgt. Misschien heb je behoefte aan iemand die echt luistert. Iemand die niet schrikt van je verdriet. Iemand die begrijpt dat slechtziend of blind zijn niet alleen praktisch is, maar ook emotioneel.
Veel blinden en slechtzienden dragen veel alleen. De onzekerheid onderweg. De spanning in groepen. Het steeds opnieuw uitleggen. Het verdriet om wat niet meer vanzelf gaat. De vermoeidheid na een dag vol geluid, concentratie en opletten. Als anderen vooral zien wat je nog allemaal kunt, missen ze soms hoe hard je daarvoor werkt.
Lees ook: Altijd moe door slechtziendheid?
Wat kun je doen als je je alleen voelt?
Eenzaamheid verdwijnt meestal niet door simpelweg vaker onder de mensen te komen. Meer contact helpt vooral als het contact ook goed voelt.
Een eerste stap kan zijn om duidelijker te zeggen wat je nodig hebt. Dat hoeft niet zwaar of dramatisch. Soms helpt een korte zin al. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Ik vind het fijn als je zegt wie je bent als je binnenkomt.”
Of: “In een groep raak ik snel het overzicht kwijt. Wil je me af en toe even erbij betrekken?”
Of: “Ik wil graag mee, maar ik moet wel weten hoe druk het is en hoe ik er kom.”
Dat soort zinnen maken contact duidelijker. Niet alleen voor jou, maar ook voor de ander.
Het kan ook helpen om sociale afspraken kleiner te maken. Eén op één afspreken is vaak rustiger dan een drukke groep. Een wandeling met iemand die goed beschrijft wat er gebeurt kan prettiger zijn dan een rumoerig café. Een telefoongesprek kan soms meer verbinding geven dan een verjaardag waarop je voortdurend moet opletten.
Belangrijk is dat je niet alleen kijkt naar wat hoort, maar naar wat voor jou werkt.
Lotgenotencontact kan helpen
Contact met andere blinden en slechtzienden kan veel betekenen. Niet omdat iedereen hetzelfde meemaakt, maar omdat je vaak minder hoeft uit te leggen.
Een ander begrijpt vaak sneller waarom een drukke ruimte vermoeiend is. Waarom je soms opziet tegen reizen. Waarom het pijn kan doen als mensen over je heen praten. Waarom een kleine praktische drempel genoeg kan zijn om thuis te blijven.
Lotgenotencontact kan ook helpen om woorden te vinden voor wat je voelt. Soms hoor je iemand anders iets zeggen en denk je: ja, dat is precies wat ik bedoel.
Dat contact kan ontstaan via een vereniging, een lokale groep, een WhatsApp-groep, een training, een sportactiviteit of een bijeenkomst voor mensen met een oogaandoening. Het hoeft niet meteen groot. Eén goed gesprek met iemand die het herkent, kan al verschil maken.
Lotgenotencontact betekent niet dat contact met ziende mensen minder belangrijk wordt. Het is juist een aanvulling. Een plek waar je even niet de uitzondering bent.
Persoonlijke ervaringen maken eenzaamheid herkenbaar
Over eenzaamheid wordt vaak algemeen gesproken. Maar voor blinden en slechtzienden zit eenzaamheid juist in kleine, concrete ervaringen.
Niet weten wie er naast je zit. Niet kunnen zien of iemand haast heeft. Niet merken dat iemand verdrietig kijkt. Niet vanzelf meedoen aan een grapje dat begint met een blik. Niet kunnen zien waar een groepje ontstaat. Niet durven vragen wie er allemaal in de kamer zijn. Dat zijn geen kleine dingen als ze vaak terugkomen.
Daarom zijn persoonlijke ervaringen belangrijk. Niet om medelijden te vragen, maar om herkenning te geven. Veel mensen denken dat zij de enige zijn die hiermee worstelen. De enige die soms thuisblijft. De enige die zich ongemakkelijk voelt in gezelschap. De enige die moe wordt van steeds opnieuw uitleggen.
Je bent niet de enige. En eenzaamheid betekent niet dat je tekortschiet. Het betekent dat je behoefte hebt aan contact dat past bij jouw leven zoals het nu is.
Wanneer hulp zoeken verstandig is
Soms blijft eenzaamheid lang hangen. Je merkt dat je steeds minder afspreekt. Je voelt je somber. Je hebt nergens zin in. Je trekt je terug, terwijl je eigenlijk verlangt naar contact.
Dan kan het helpen om er met iemand over te praten. Dat kan een vertrouwd persoon zijn, maar ook een maatschappelijk werker, huisarts, psycholoog of begeleider van een organisatie voor blinden en slechtzienden. Hulp vragen betekent niet dat je zwak bent. Het betekent dat je jezelf serieus neemt.
Blind of slechtziend worden vraagt veel. Praktisch, mentaal en sociaal. Je hoeft dat niet allemaal alleen uit te zoeken.
Veelgestelde vragen over eenzaamheid en slechtziendheid
Komt eenzaamheid vaker voor bij blinden en slechtzienden?
Eenzaamheid kan vaker ontstaan wanneer contact, vervoer, energie en sociale situaties meer moeite kosten. Dat betekent niet dat iedere blinde of slechtziende zich eenzaam voelt. Het betekent wel dat de kans op alleen voelen groter kan worden als je minder makkelijk meedoet, minder spontaan ergens naartoe gaat of je minder begrepen voelt.
Wat helpt als je je eenzaam voelt door je visuele beperking?
Wat helpt, verschilt per persoon. Vaak begint het met duidelijker zeggen wat je nodig hebt. Ook kleinere sociale afspraken, rustiger contact, hulp bij vervoer en contact met andere blinden en slechtzienden kunnen helpen. Het belangrijkste is dat contact weer past bij jouw energie en jouw manier van leven.
Waarom kan lotgenotencontact prettig zijn?
Bij lotgenoten hoef je vaak minder uit te leggen. Een andere blinde of slechtziende begrijpt sneller waarom een groep vermoeiend is, waarom reizen spanning kan geven of waarom je soms thuisblijft terwijl je eigenlijk contact wilt. Dat kan herkenning en rust geven.
Tot slot
Eenzaamheid door een visuele beperking is niet vreemd. Het is een herkenbare reactie op een leven dat op veel punten veranderd is. Maar eenzaamheid hoeft niet het eindpunt te zijn. Contact kan opnieuw vorm krijgen. Soms anders dan vroeger. Soms kleiner. Soms rustiger. Soms met andere mensen dan je had verwacht.
Je hoeft niet overal aan mee te doen om erbij te horen. Je hoeft niet altijd sterk te zijn om waardevol te zijn. En je hoeft je niet te schamen als je je eenzaam voelt. Er zijn meer blinden en slechtzienden die dit herkennen. Misschien is dat het begin van contact.
Wil je meer herkenbare ervaringen, praktische tips en nieuwe artikelen ontvangen? Volg Blindfluencers via WhatsApp-updates!