Als je blind of slechtziend bent, kunnen gewone dagelijkse dingen meer energie kosten. Niet omdat je ze niet zelfstandig kunt, maar omdat je vaker moet voorbereiden, concentreren, controleren en oplossingen bedenken.
Even boodschappen doen, met de trein reizen of naar een afspraak gaan vraagt daardoor soms meer dan anderen zien.
Waar gaat die extra energie naartoe?
Als je weinig of niets ziet, krijg je veel informatie op een andere manier binnen.
Waar is de ingang? Staat er iets op de stoep? Welke bus komt eraan? Waar staat het product dat je zoekt? Is je route nog hetzelfde?
Je luistert, voelt, onthoudt, vraagt en controleert. Op bekende plekken gaat veel automatisch. Maar in een onbekende of veranderde omgeving vraagt het extra concentratie. En dat kost energie.
Zelfstandig zijn vraagt voorbereiding
Zelfstandig iets doen begint soms al voordat je de deur uitgaat. Je zoekt een route uit, controleert het openbaar vervoer of kijkt of een locatie toegankelijk is. Misschien regel je assistentie of bedenk je vooraf wat je doet als iets onderweg verandert.
Dat geeft zekerheid, maar kost ook tijd en energie.
Daar zit een tegenstelling in: juist om zelfstandig te kunnen zijn, moet je soms veel vooraf regelen.
Vooral onverwachte veranderingen kosten energie
Een bekende route kan ineens onbekend worden. Een straat is opgebroken. De bushalte is verplaatst. Er staat een fiets op de stoep. Of de supermarkt heeft zijn indeling veranderd.
Dan moet je opnieuw uitzoeken hoe de situatie in elkaar zit.
In het Radboudumc-onderzoek ‘Waar loop jij tegenaan?’ komt daarom steeds dezelfde behoefte terug: voorspelbaarheid en een herkenbare omgeving.
Hoe minder je hoeft te zoeken en controleren, hoe meer energie je overhoudt.
Boodschappen doen is meer dan boodschappen pakken
Een product vinden, een etiket lezen of hulp zoeken kan extra moeite kosten.
Uit het Radboudumc-onderzoek blijkt dat problemen met boodschappen doen veel voorkomen. Mensen noemen onder andere veranderende winkelindelingen, slecht leesbare verpakkingen en het vinden van iemand die kan helpen.
Sommigen kiezen daarom een rustig moment, bestellen online of gebruiken een app zoals Be My Eyes.
Reizen vraagt voortdurend opletten
Komt de juiste bus eraan? Waar is het perron? Wanneer moet je uitstappen? En wat gebeurt er als de trein ineens vanaf een ander spoor vertrekt?
Bij een bekende reis weet je wat je kunt verwachten. Zodra iets verandert, moet je opnieuw schakelen.
Ook uit het onderzoek blijkt dat reizen met het openbaar vervoer vermoeiend kan zijn, vooral bij langere of ingewikkelde reizen.
Hulp vragen kan juist zelfstandig zijn
Zelfstandig leven betekent niet dat je alles alleen moet doen. Soms bespaart even hulp vragen juist veel energie.
Maar ook dat kost aandacht. Je moet iemand vinden en duidelijk maken wat je nodig hebt. Goede hulp maakt iets gemakkelijker. Hulp waar je niet om hebt gevraagd kan juist extra energie kosten.
Zelfstandig zijn betekent daarom ook dat je zelf bepaalt wanneer en hoe je hulp gebruikt.
Technologie helpt, maar vraagt soms ook energie
Een smartphone, schermlezer, navigatie-app of beeldherkenning kan veel zaken gemakkelijker maken.
Maar een app kan veranderen, een touchscreen kan ontoegankelijk zijn en navigatie weet niet altijd dat een straat is opgebroken.
Technologie kan dus energie besparen, maar soms ook nieuwe problemen opleveren.
Je kunt zelfstandig zijn en toch moe worden
Je kunt zelfstandig met de trein reizen en daarna moe zijn.
Je kunt zelf boodschappen doen en blij zijn wanneer je weer thuis bent.
Je kunt alleen naar een onbekende afspraak gaan en daarvoor vooraf de hele route hebben uitgezocht.
Dat betekent niet dat je het niet kunt. Het betekent dat iets zelfstandig kunnen doen niet hetzelfde is als dat het weinig energie kost.
Ook Belgische ervaringen laten dit zien. De Brailleliga concludeerde uit onderzoek onder 438 blinde en slechtziende mensen dat deelnemen aan het sociale leven vaak extra energie, aanpassingsvermogen en doorzettingsvermogen vraagt.
Hoe houd je meer energie over?
Niet iedere activiteit kost voor iedereen evenveel energie.
Het helpt daarom om jezelf niet alleen af te vragen: Kan ik dit zelfstandig?
Maar ook: Hoeveel energie kost het mij om dit zelfstandig te doen?
Misschien helpt een rustiger tijdstip, een bekende route, vooraf informatie opzoeken of juist iemand om hulp vragen.
Zelfstandigheid gaat uiteindelijk niet alleen over wat je zelf kunt. Het gaat er ook om dat je je energie kunt besteden aan de dingen die voor jou belangrijk zijn.
Van welke dagelijkse activiteit word jij opvallend moe?
Kijk eens hoeveel energie niet naar de activiteit zelf gaat, maar naar voorbereiden, zoeken, navigeren, controleren en omgaan met veranderingen. Misschien zit daar de grootste energievreter.
